تاریخچه شرکت سایپا

شرکت سهامی عام ایران در تولید اتومبیل ( سایپا) در سال ۱۳۴۴ در زمینی به مساحت ۲۴۰ هزار متر مربع ( در حال حاضر فقط مساحت زمین کارخانه مرکزی ۴۱۵ هزار متر مربع می‌باشد ) و زیر بنایی ۲۰ هزار متر مربع با سرمایه اولیه ۱۶۰ میلیون  ریال بنام شرکت سهامی تولید اتومبیل سیتروئن ایران تاسیس گردید. در تاریخ ۱۵ اسفند ۱۳۴۵ ثبت و در اواخر سال ۱۳۴۷ به مرحله بهره برداری رسید.

این شرکت تولید اولین محصولات خود را که شامل «وانت آکا » و سواری «ژیان » بود با روش  کاملا دستی و بدون بهره گیری از تجهیزات و امکانات مدرن آغاز کرد. تولیدات شرکت بعد از سال ۱۳۵۳ به واسطه استفاده از ابزارهای جدید و مکانیزه شدن برخی از بخشهای   تولیدی ، سیر صعودی یافت و بر تنوع محصولات شرکت نیز افزوده شد بعنوان مثال می توان به تولید خودروهای: مهاریی ، پیکاب در مدلهای معمولی دولوکس و کار اشاره نمود.

نام شرکت در اوایل سال ۱۳۵۴ با حذف کلمه سیتروئن از انتهای عبارت فرانسوی آن به «شرکت سهامی ایرانی تولید اتومبیل » به نام اختصاری
(سایپا ) که ما خود از عبارت فرانسوی Annonyme Iranione De Productive Automobile  میباشد ، تغییر یافت .

این شرکت در ۱۶ تیرماه ۱۳۵۸ تحت مالکیت دولت در آمده و از ۱۸ آذرماه ۱۳۶۰ تحت سرپرستی سازمان گسترش نو نوسانی صنایع ایران قرار گرفته و بر اساس مصوبه مورخ ۱/۲/۶۵ هیأت وزیران ، کلیه سهام سرمایه آن به نمایندگی از طر ف دولت جمهوری اسلامی بنام سازمان گسترش و نوسان سازی صنایع ایران منتقل گردید در دی ماه سال ۱۳۷۸ به پیروی از سیاست های مالی دولت جمهوری اسلامی ایران مبنی بر کاهش تصدی دولت و خصوصی سازی شرکتهای دولتی و به موجب تبصره۳۵ قانون بودجه کل کشور باواگذاری بیش از ۵۱ % سهام این شرکت به غیر ، سایپا نیز در زمره شرکتهای خصوصی قرار گرفت امروزه شرکت سایپا با در اختیار داشتن  بیش از۸۰ شرکت تابعه و وابسته بصورت مستقیم و غیر مستقیم ، به گروه خودرو سازی بزرگ با امکان تولید انواع مختلف خودرو تبدیل شده است.

سالمانی شرکت سایپا:

۱۳۳۴ : تاسیس شرکت به نام شرکت سهامی تولید اتومبیل سیستروئن ایران»

سالنمای شرکت سایپا:

۱۳۴۴ : تاسیس شرکت به نام شرکت سهامی تولید اتومبیل سیتروئن ایران.

۱۳۴۷ : بهره برداری و شروع فعالیت با تولید انواع مدلهای خودرو «ژیان»(۱۳۵۹ ـ ۱۳۴۷ )

۱۳۵۴: تغییر نام شرکت به «شرکت سهامی ایرانی تولید اتومبیل» و تبدیل شدن به شرکت سهامی عام .

۱۳۵۵ : تغییر«رنو۵» در مدلهای سده درب و ۵ درب ( ۱۳۷۲ ـ ۱۳۵۵ )

۱۳۶۲: تولید «وانت نیسان» با حجم موتور CC 2000 (1369ـ ۱۳۶۲ )

۱۳۶۹ : تولید«وانت نیسان» با حجم موتور cc 2400 ( در شرکت زامیاد ادامه دارد)

۱۳۷۱ :تولید «وانت نیسان دو کابین» با حجم موتوری cc 2400 (1373 ـ ۱۳۷۱ )

۱۳۷۱ : تولید «رنو ۲۱ » ( ۱۳۷۳ ـ ۱۳۷۱ )

۱۳۷۲ : تولید«پراید کاربراتوری» در مدلهای CD5 ، LX ، GTX ( ادامه دارد) .

۱۳۷۴ : کسب رتبه اول کیفیت در بازار داخلی و تکرار این رتبه در سالهای ۱۳۷۵ ، ۱۳۷۶ ، ۱۳۷۸ .

۱۳۷۷ :دریافت اولین گواهینامه ISO 9001 در صنعت خودروسازی کشور از موسسه QMI کانادا.

کسب گواهینامه بهترین شرکت تولیدی در میان شرکتهای تحت پوشش وزارت صنایع انجام مقدمات عملیات گسترده برای ساخت داخل نمودن قطعات محصولات تولیدی .

۱۳۷۸ : موفقیت در تعمیق ساخت داخل محصولات تا سطح ۸۱ % ارزش CDK پراید و ۷۹۵ در مورد نیسان اخذ تایید به انطباق مشخصات گازهای خروجی آلاینده با استاندارد ECE 1504 و دریافت لوح سبز تبدیل شدن به یک گروه خودروساز بزرگ با امکان تولید انواع کامل خودرو( (Full Range عرضه متجاوز ار ۵۱ % سهام شرکت به بخش خصوصی .

۱۳۷۹ : تولید سواری « پراید face life » و «پراید انژکتوری» در مدلهای مختلف (ادامه دارد ) . دریافت لوح رتبه اول کیفیت در میان تولید کنندگان وانت در ایران از نیسان ژاپن » دریافت لوح تقدیمی از وزارت صنایع بعنوان واحد نمونه صنعتی کشور .

تامین کلیه قطعات نیسان توسط سازندگان داخلی و توقف خرید CKD نیسان .

۱۳۸۰ : دریافت اولین گواهینامه کیفیت Q59000 در صنعت خودروسازی کشور از  QMI کانادا.

دریافت گواهینامه‌های OHSAS18001 و ۱۴۰۰۱ ISO (مدیریت ایمنی، بهداشت و زیست محیطی) از موسسه DNV هلند.

بهره برداری از خطوط جدید تولید ( طرح و توسعه ) پروژه‌های رینگ خومشهر، مالبیل و شیشه ایمنی کسب مقام اول در زمینه بهترین عملکرد «سبز» از دومین نمایشگاه محیط زیست شروع تولید محصول «زانتیا» در مدلهای لوکس و سوپولوکس و «کاروان» .

۱۳۸۱ : دستیابی به رشد بی سابقه ۶۴ درصدی در میزان تولید پراید.

انجام مقدمات و تمهیدات لازم جهت واگذاری عملیات فروش وانت نیسان به شرکت زامیاد از ابتدای سال ۸۲ .

تولید آزمایشی خودرو جدید پراید ۱۴۱ و معرفی آن به بازار.

انجام مقدمات گسترده جهت دریافت گواهینامه Iso 9000;2000 و دریافت آن از موسسه بین المللی DNV در اوایلر سال ۸۲ .

مکان کاراموزی:

استارت

استارت یک موتور الکتریکی است که انرژی الکتریکی را دریافت کرده به انرژی مکانیکی تبدیل می کند و این نیرو را توسط چرخ دندههای خود به فلایویل منتقل میکند تا موتور خودرو روشن شود موتور استار ت باید بتواندلنگری ایجاد کند که بر نیروی اینرسی (ماند یا ساکن )و اصطکاک موتور سرد غلبه کند  به این دلیل اکثر موتورهای استارت از نوع «سری» و از انواع «کامپالیز» با جریانهای دائم هستند.

تمام جریان باتری از سیم پیچهای اصلی و سیم پیچ مغناطیسی آن می گذرد نتیجه آن است که لنگر و نیروی  ترک خیلی زیادی در موتور حاصل می شود. این موضوع از روی این فرمول محاسبه میشود.

در رابطه فوق  فلوی مغناطیسی بر حسب تسلا IA جریان در سیم پیچ اصلی K مقداری ثابتی است که در مورد بارهای کم  هنگامی که IA کم است فلوی متناسب با شدت جریان مغناطیسی که در موتورها ی سریهای IA است ایجاد می کند.

برای یک موتور سری لنگر حاصله متناسب با مجذور  شدت جریان است یعنی :

(K  مقداری ثابت است – IAشدت جریان است که از موتور استارت می گذرد، با کم بودن مقاومت سیم پیچ اصلی و مقاومت سیم پیچ میدان مغناطیسی لنگر حاصله از موتور استارت بسیار بالا خواهد بود.)

نکته به ازای یک مقدار مساوی شدت جریان یک موتور استارت لنگر کمتری ایجاد خواهد کرد و چون جریان بین سیم پیچ مغناطیسی و سیم پیچ اصلی موتور تقسیم می شود این اتفاق می‌افتد.

در صورتی که بار زیاد است تناسب لنگر و شدت جریان را نمی توان  از رابطه ای

بدست می آورد.

استارت از نوع سری بالاترین لنگرش را موقعی که سیم پیچ اصلی آن ثابت باشد تولید می کند و  در این زمان است که می تواند لنگر مورد نیاز ما را تامین کند.

تعداد دور

اختلاف پتانسیل دو سری باتری Vbtمیباشد و به مصرف یک موتور سری با مشخصات زیر می رسد «مقاومت سیم پیچ الکتریکی  مقاومت سیم پیچ اصلی نیروی محرکه ایجاد شده به وسیله موتور ES است.» هنگامی که سیم پیچ اصلی موتور می چرخد، میدان مغناطیسی را قطع میکند و یک نیروی محرکه خوب حاصل شده که در جهت عکس پتانسیل باتری است. این نیروی ضد محرکه متناسب است با حاضلرب  در دوران سیم پیچ در دقیقه:

نیروی ضد محرکه متناسب است با سرعت سیم پیچ اصلی و در حالت خطی موقعی که این سیم پیچ ثابت است برابر صفر خواهد بود با استفاده از قانون «کیرشهف» به این ترتیب میتوان نوشت :

Vbt = Es + Ia

– قانون اول کیرشهف : مجموع جمع جبری تمام افت  پتانسیلهای یک مدار بسته در یک جهت مساوی مجموع جبری تمام اضافه پتانسیلهاست.

  • قانون دوم کیرشهف : مجموع جبری شدت جریانهای منتهی به یک نقطه برابر صفر است:

با بکار بردن رابطه بالا و قبول کردن این نکته که   در رابطه

متناسب با IA  میتوان IA  را به دست آورد:

نتیجه میشود IA موقعی حداکثر است که N  برابر صفر  باشد و همچنین معلوم میشود I زمانی حداکثر است که N  برابر صفر است.

کلید های قطع و وصل موتور استارت:

یک موتور ۶ ولتی ۶۰۰ آمپر جریان از باتری میگیرد. در صورتی که یک موتور ۱۲ ولتی ۳۵۰ آمپر می گیرد. این مقدار زیاد جریان فقط موقعی می تواند عبور کند که مقاومت سیم پیچهای موتور (استارت ) خیلی کم باشد برای اطمینان از کم بودن مقاومت موتور یک کلید با اتصال خوب لازم است.

ساده ترین کلید آن است که از دو میله‌ی موازی با هم استفاده  کنیم. فشار در موقع استارت زدن فنر را  فشرده می سازد و یک خار مسی بین دو میله را طوری قرار می دهد که جریان کاملاً برقرار شود.  در استارتهای جدید این کلید ضمیمه یک کلید قطع و وصل جریان برای شمعها نیز می باشد. این کلید یک  مغزی آهنی را مغناطیسی می کند که آن هم به نوبه ی خود جریان استارت را وصل می کند.

ـ برای جلوگیری از عبور جریان مضر در موتور استارت از کلید‌هایی استفاده می کنند که با خلاء کار می کند ، این خلاء از منیفلد گاز تهیه میشود

دستگاه تبدیل سرعت:

به علت جریان  شدیدی که بوسیله موتور استارت گرفته میشود تا لنگر زیادی حاصل کند تا این لنگر بر مقاومت غلبه کند و قطعات دوران کننده را به سرعت به حرکت در آورد. بایستی موتور خودرو سرعت بگیرد والا ادامه کار موتور استارت سبب گرم شدن  زیاد از حد آن می‌شود: بنابر این لازم است که لنگر حاصل از موتور استارت به فلایویل که جرم بزرگ و سنگینی می باشد که روی پیرامون خود دنده های ریزی دارد چرخ طیار بوسیله ی اتصال به میل لنگ نیرو را به موتور انتقال میدهند.

مهم : تعداد دنده های فلایویل همواره ۱۶ برابر تعداد دنده های استارت است. بنابراین می توان گفت نیروی موتور استارت ۱۶ برابر شده در جهت روشن شدن موتور مصرف می گردد.

یک موتور استارت که بین چرخ دندههای با فلایویل نسبت  رعایت شده سرعت دورانش باید rpm 3200 باشد تا بتواند به میل لنگ سرعت کافی بدهد . این موضوع خود مسئله ای مهمی نیست اما وقتی خودرو روشن شد، موتور حداقل با سرعت rpm600  خواهد چرخید و اگر در این موتور استارت با موتور خودرو درگیر باشد این سرعت بحرانی سبب از هم گسستگی موتور استارت میشود. پس دستگاهی لازم است که بتواند فوراً استارت را از موتور خودرو (فلایول ) جدا کند و از خرابی استارت جلوگیری بعمل آورد . این دستگاه «بندیکس» نام دارد موتورهای قدیمی تر از نوعی کلاچ جلورونده و برگشت دهنده استفاده می شد.

در استارت هنگامی که سیم پیچ القا کننده آن تحریک میشود حرکت مغزی آهنی آن سبب حرکت چرخدنده شده و در گیر شدن آن با فلایول بوسیله ی اهرام تغییر امکان می دهد. حرکت بیشتر مغزی آهنی جریان الکتریکی را از سیم پیچ اصلی عبور داده سبب چرخیدن موتور استارت می گردد در مدت چرخیدن موتور اصلی استارت نیروی حاصل از سیم پیچ اصلی توسط کلاچ مخصوص یا دستگاه بندیکس به فلایویل منتقل می شود. کلاچ مخصوصی دارای یک قسمت دندهای داخلی است و بوسیله یک قطعه فلزی به نام «پاستین» دارای یک سری شیارهای داخلی  است در آنها قرقره ای که یک طرفش باریکتر است قرار دارد وقتیکه موتور استارت می چرخند قرقره به سمت قسمت باریکتر رانده شده وسبب درگیر شدن میشود. هنگامی که موتور خودرو ، استارت و  گلویی آن و پوسته ی پاستین را تندتر می چرخاند، قرقرها به سمت شیارهای و سیعتر حرکت کرده و چرخدنده ی استارت از چرخدنده فلایویل آزاد میشود.

توجه : مجموع چرخدندهای استارت و پاستین بطوریکه دارای لقی باشند روی محور سیم پیچ اصلی که دارای زائده ی خارجی است قرار می گیرد.  بطوریکه فرورفتن پاستین درگیر شده  و عمل میکند. هنگامیکه موتور می چرخد ، تأخیر حرکت مجموعه  پاستین به علت نیروی «ماند » یا اینرسی سبب پیچ خوردن محور به سمت جلو میشود، بنابراین محور آن قدر به سمت جلو میرود تا با فلایول درگیر شود، بعد از اینکه موتور خودرو روشن شد چون چرخدنده یاستارت سریعتر از موتور استارت می چرخد مجموعه ی پاستین عقب هدایت شده و چرخدنده ی استارت فلایویل  جدا میشود.

مولد برق (دینام)

وظیفه اصلی دستگاه مولد تولید انرژی الکتریکی ذخیره آن در باطری خودرو می باشد دینام مانند یک ژنراتور انرژی مکانیکی موتور خودرو را به انرژی الکتریکی تبدیل میکند.

در خودروهای جدید شامل مولد و قسمت تنظیم کننده جریان و ولتاژ می باشد  دستگاه تنظیم کننده شامل قطع کنند. جریان در جهت معکوس تنظیم کنند. جریان و ولتاژ میباشد . مولد همیشه بوسیله تسمه ای  از روی پولی میل لنگ به موتور وصل شده است . قاعدتاً مولد ها دارای یک سیم پیچ (شنت ) موازی یعنی سیم پیچ میدان مغناطیسی با سیم پیچ اولیه موازی است.

آنالیز دستگاه استارت و دینام:

نیروی محرکه باطری  مقاومت باطری  نیروی ضد محرک  و  به ترتیب مقاومت های سیم پیچ مغناطیسی و سیم پیچ اصلی موتور استارت است  مقاومت‌های باطری بارهایی را نشان میدهد که بوسیله دستگاه (آنژکش ) تولید جرقه  به باطری دینام برق میدهند.  نیروی محرکه الکتریکی  و  به ترتیب مقاومتهای  سیم پیچ اصلی در مولد و سیم پیچ مغناطیسی آن است.

این مدار یک سیمه بوده که سیمEarth  آن مشترک است.

(دینام) مولد موتور ماشین باید مجهز به وسایل سرد کردن سیم پیچ دینام و سیم پیچ اصلی می‌باشد چون حرارت زیاد  در سیم پیچ تولید می شود بنابراین یک پروانه فلزی در انتهای پولی دینام وصل می شود. طرز سیم پیچ شدن دینام به این قرار است. نیروی محرکه مولد با  و اختلاف پتانسیل بین۲ سر مولد با VGT  نشان داده میشود مقاومت سیم پیچ اصلی و سیم پیچ مغناطیسی به ترتیب و  و می باشد.

شدت جریانی که از سیم پیچ اصلی عبور می کند به ترتیب و  است. مقاومت بار را با   نشان داده می شود.

روابط مربوطه به مدار مولد را از قانون کیرشهف بدست می آوریم.

فلوی میدان بر حسب تسلا

 

اگر جریان سیم پیچ اصل یا جریانش بر عکس شود مولد تبدیل به یک موتور شنت می‌شود . این اتفاق در صورتی که قطع کننده جریان معکوس وجود نداشت در مواقعی که ولتاژ باطری بالاتر از نیروی محرکه الکتریکی مولد یا دینام می بود اتفاق می افتاد. مدار شنت کنترل نیروی حاصل از مولد را آسان می کند.

چون مولد به وسیله میل لنگ می چرخد نمی توان نیروی حاصل از آن را با قراردادن تنظیم  کننده سرعت کنترل کرد. به هر حال چون فلوی  مغناطیسی متناسب با جریان سیم پیچ یا است رابطه زیر بدست می آید.

که با تغیر دادن مقاومت مدار مغناطیسی یعنی امکان اینکه نیروی حاصل از مولد را بتوان تغییر داد زیاد است.

در ماشین های سنگین از مولدهای ۲۴ ولتی استفاده میکنند. از مزایای آن این است که در خواست خودرو از نظر انرژی الکتریکی را تامین می کند و برق خوبی به ما می دهد.

به هر حال حداکثر جریانی که کلید های دستگاه نظیر میتوان عبور دهد محدود است  را ه حل مورد قبول این است که تعداد سیم پیچ مغناطیسی را زیاد کنند. و در نتیجه فلوی مغناطیسی  که به سیم پیچ اصلی القا میشود زیاد شود چون در نتیجه پتانسیل تولید شده زیاد است می توان سیم نازک تر به کار برده به طوری که مدوده جا در مولد نداشته باشید. مزیت دیگر آن است که وقتی که سیم هادی با ابعاد  مساوی بکار می رود تلفات ولتاژ در موقع بکار بردن دستگاه ها با ولتاژ بالاتر کمتر می شود.

قطع کنند جریان معکوس:

این دستگاه  جز یک کلید الکترو مغناطیس نیست که ۲ عمل زیر را انجام می دهد.

  • از عبور جریان باطری به داخل مولد در هنگامی که ولتاژ باطری با لاتر از ولتاژ مولد است جلوگیری میکند چه در صورت عبور چنین جریانی مولد مثل موتور کار خواهد کرد.
  • جریان مولد را هنگامی که ولتاژ ش از ولتاژ باطری بیشتر است برای پر کردن باطری و تامین سایر احتیاجات الکتریکی عبور می دهد.

توضیح راجع به کلید قطع کننده جریان معکوس :

اگر ولتاژ دینام بیشتر از ولتاژ باطری باشد کلید قطع و وصل بسته و جریان از دینام به سمت باطری جهت شارژ حرکت میکند  و اگر ولتاژ دینام کمتر از ولتاژ باطری باشد عملیات عکس اتفاق می افتد.

در موتور هم شدت جریان با ید  کنترل شود هم شدت  ولتاژ . ولتاژ زیاد در انتهای مولد ممکن است دستگاه های الکتریکی را خراب نماید و جریان زیادی که از سیم پیچ اولیه می‌گذرد (اصلی ) ممکن است سبب گرم شدن سیم پیچ وسوختن آن شود تنظیم  ولتاژ  و شدت جریان در خودرو جداگانه انجام میشود. وا ضح است با زیاد شدن سرعت سیم پیچ اصلی نیروی محرکه الکتریکی   هم زیاد میشود و در رابطه ۳ ولتاژ ۲ سری مولد یعنی VTg  زیاد شده رابطه ۴ نشان میدهد که شدت جریان مغناطیسی مولد زیاد شده  را نیز زیاد میکند  همین که ولتاژ دو سر مولد زیاد شده   تا مادامی که  ثابت است زیاد می‌شود.

بنابراین ولتاژ زیادی به مقاومت ها وارد شده سبب خرابی آن می شود اثر زیادشدن را در رابطه ۵ میتوان دید.

اگر مقاومت ثابت بماند و سرعت مولد بالابرود ولتاژ اضافی  از مقاومت ها عبور  خواهد کرد حال می پردازیم به حالتی  که سرعت مولد ثابت بوده  و بابهم بستن مقاومت ها به طور موازی کم میشود.

مقاومت های  موازی بوده بنابر این وقتی  کلید بسته است. مقاومت ها کم می‌شوند. جریان در مقاومت زیاد شد ه و را بطه ۵ نشان می دهد که جریان سیم پیچ اصلی زیاد است.

به علت زیاد شدن آن  امکان دارد که در اثر گرم شدن و اتلاف سبب  خراب شدن  عایق های سیم پیچ شده اتصالات  ذوب شده سیم پیچ خراب میشود.

فرمول زیر اثر حرارتی جریان اضافه از خود را نشان می دهد که

که انرژی حرارتی بر حسب ژول شدت جریان بر حسب آمپر و مقاومت برحسب اهم و زمان بر حسب ثانیه می باشد.

این منحی  به این ترتیب بدست می آید که .

۱- مولد با سرعت ثابت با مقاومت سیم پیچ مغناطیسی ثابت و شدت  جریان متغیر کار میکند.این منحنی نشان میدهد که متناسب با زیاد شدن شدت جریان بار ولتاژ بین ۲ سر مولد کم شده تا در  نقطه   P که  اثر اضافه شدن از بین می رود ( بر سیم پیچ اصلی ) ولتاژ مولد آن قدر  کم میشود که مولد از کار می افتد.

به هر حال واضح است که با چنین  ولتاژ و شدت جریان تنظیم  آسان ولتاژ و جریان نمی‌تواند به تنهایی مقدور باشد.

حال اگر منحنی ولتاژ و شدت جریان در مولد خط مستقیم   بود ولتاژ به ازای مقادیر مختلف شدت جریان ثابت می ماند و  از تنها  شدت جریان را می باید تنظیم کرد اما در مورد خودرو چون سرعت خودرو متغیراست ولتاژ حاصله نیز تغییر خواهد کرد.

بنابراین حتی اگر یک منحنی  مشخصه به صورت افقی حاصل می شد تنظیم جداگانه ولتاژ  و جریان الزامی بود.

در موقعی که مولد با بالاترین سرعت می چرخد منحنی ولتاژ و شدت جریان همانند شکل کشیده شده می باشد. تنظیم کننده ارتعاشی چه  برای ولتاژ و چه برای شدت  مدار جریان نوع متداول و امروزی است.

به این دلیل انواع  دیگر تنظیم کننده ها از قبیل دینامیکی و حرارتی منسوخ شده است اصولاً ساختمان و  طرز کار یک ساختمان تنظیم کننده ارتعاشی برای ولتاژ و شدت جریان یکسان است. اگر ولتاژ یا شدت جریان در مورد تنظیم کننده ارتعاشی پایین باشد  نیروی فنر بر نیروی مغناطیس فزونی داشته و اتصال برقرار است با برقرار بودن اتصال جریان مستقیم از مولد  به مدار سویچ مغناطیس می رود چون مقاومت از مسیر جریان خارج است جریان بیشتری به سیم پیچ مغناطیسی رسیده و در نتیجه flue میدان بیشتر شده  ولتاژ  و شدت جریان بیشتر خواهد شد.

اگر ولتاژ و  شدت جریان حاصله زیادتر از حد تنظیم شده باشد نیروی مغناطیسی بیشتر  از نیروی فنر شده اتصال را قطع میکند مقاومت در مسیر جریان سیم پیچ مغناطیسی قرار گرفته و سبب کم شدن جریان آن نیز بر کم شدن ولتاژ یا شدت جریان حاصله به علت کم شدن  flueمیدان مغناطیسی میشود.

اگر نیروی مغناطیسی کمتر  از نیروی فنر باشد  اتصال دوبار- برقراری شد و مقاومت از مسیر جریان خارج میشود.

سپس جریان سبم پیچ مغناطیس را بالا برده و f  l ue   زیاد شده ولتاژ و جریان زیاد میشود (رابطه مستقیم ) در نتیجه اعمال تیغه اتصا ل با فرکانس زیاد مرتباً ارتعال کرده  و از این حیث تنظیم کننده را ارتعاشی گویند .

مهم : اولین تفاوت بین تنظیم کننده جریان و ولتاژ این است که طرز قرار گرفتن آن ها به چه صورت باشد .

در تنظیم کننده جریان سیم پیچ دارای قطر زیاد و طول کم و تنظیم کننده ولتاژ سیم  پیچ دارای طول زیاد و قطر کم می باشد.

در تنظیم کننده ولتاژ سیم پیچ موازی با مدار خارجی مولد موازی است و در مورد تنظیم کننده  جریان سیم پیچ بطور سری با مولد قرار گرفته است پس نتیجه میتوان گرفت که Flue بر حسب تسلا متناسب با شدت جریان بوده و در مورد هر نوع تنظیم کننده نیروی حاصله از مولد به این ترتیب  کنترل میشود که کشش فنر را طوری تنظیم می کنیم که مدت زمان وصل بودن تیغه اتصال متناسب با شرایط کاری باشد.

نکته: بعضی از تنظیم کننده های ولتاژ و جریان داراری جبران کننده گرما هستند که به این ترتیب  مولد میتواند  نیروی بیشتری در درجه حرارت  پایین  تولید کند. به محض اینکه درجه حرارت پایین رفت فعالیت شیمیای باطری کمتر میشود. مقاومت  داخل باطری زیاد شده در نتیجه مولد باید ولتاژ بیشتری  تولید کند. تا باطری پر شود برای انجام این اعمال دستگاه جبران کننده حرارتی اجازه مختصر افزایش در ولتاژ باطری متناسب با کم شدن حرارت را میدهد . به طرز مشابهی نیز تنظیم کننده جریان این کار را انجام میدهد.

معمولاً جبران حرارتی به این طریق صورت می گیرد که یک لولای زوج فلزی روی اتصال بازوها (واحد تنظیم کننده ولتاژ) این لولا سبب میشود که یک شیار هوا بین مرزهای آهنی و بازوهای اتصال قرار گرفته. در مورد تنظیم کننده ولتاژ نیز یک مسیر مغناطیسی ضمیمه میشود تا عمل جبران حرارت را انجام دهد.

این مسیر موازی مغناطیسی (شنت ) از آهن و نیکل تشکیل شده دارای نفوذ فلوی بالایی بوده و پایین رفتن درجه حرارت فلو را زیاد می کند یعنی هر چه حرارت پایین بیایدفلوی جبران  بیشتر شده با نسبت بیشتری از  فلوی کلی از مسیر فرعی رد میشود ولتاژ بیشتری برای قطع کردن و اتصال لازم است.

آفتامات: یک سوئیچ الکترو مغناطیسی بوده که سر راه دینام به باتری قرار دارد وظیفه اش تنظیم جریان و تنظیم ولتاژ و جلوگیری از  جریان معکوس است ( از باطری به دینا م )

دلایل به کار بردن آفتامات عبارتند از: ۱- جلوگیری از سوختن مدار شنت بالشتکها و آرمیچر ( در دینام به دلیل دور زیاد آن ) ۲- جلوگیری از عبور ولتاژ زیاد از حد در دستگاههای الکتریکی و اندازه گیری

  • جلوگیری از پر شدن زیاد از حد باطری

بررسی رفتار بوبینهای آفتامات و بررسی حرکت جریان در بوبینها:؛

حالت اول :

سرعت دینام کم بوده ولتاژ حاصله از مولد یا دینام کمتر از ولتاژ باطری  است

۱- اتصال شماره یک  قطع بوده  جریان ورودی به باطری را قطع می کند.

۲- اتصالات ۲و ۳ وصل هستند ۳ – جهت جریان طبق پیکانها می باشد ۴- مقاومت در مدار سیم پیچ مغناطیسی کم بوده چون جریان مغناطیسی از اتصلالات ۲و ۳ عبور می کند بیشتر جریان در این قسمت است

  • همینکه سرعت دوران مولد بالا رفت جریان سیم پیچ مغناطیسی زیاد شده ولتاژ و نیروی الکترو مغناطیس بالا می رود .

حالت دوم : سرعت ژنراتور کم بود. ولتاژ حاصله از ولتاژ باطری بیشتر اما از ولتاژ تنظیم شده   کمتر است.

۱- اتصلات ۱و ۲و ۳ وصل هستند ۲ – جریانها در جهت پیکانها میباشد.

۳- مسیر کم مقاومت ۲و ۳ هست . جریان در مسیر میدان مغناطیسی بالا رفته ولتاژ متناسب با جریان زیاد میشود (دور مولد نیز زیاد میشود.)

حالت سوم :

سرعت مولد معمولی است، ولتاژ  بالاتر از ولتاژ تنظیم شده و جریان کمتر از مقدار تنظیم شده است.

۱-اتصال ۱و ۲ وصل بوده و جریان حاصله برای ایجاد نیروی مغناطیسی کافی نیست.

۲-اتصال  ۳ باز است سیم پیچ تنظیم کننده ولتاژ به حدی است که میتواند بر نیروی فنر غلبه کند

۳-جریان طبق پیکانها میباشد جریان درسیم پیچ کم شده و جریان مجبور است از مقاومت R که مقاومت بز رگتر است به اجبار عبور کند جریان که کم شد ولتاژ نیز کم شده و شرایط مانند حالت دوم به وجود می آید .

حالت چهارم :

سرعت مولد معمولی بوده ولتاژ حاصله از ولتاژ تنظیم شده کمتر اما جریان بیشتر از مقدار تنظیم شده است.

  • اتصال ۱ و ۲ وصل بوده سیم پیچ تنظیم کننده ولتاژ برای ایجاد نیروی لازم کافی نیست
  • اتصال ۲ باز بوده جریان سیم پیچ در تنظیم کننده جریان برای غلبه بر نیروی فنر کافی است
  • مسیر جریان ها طبق پیکانها است
  • شدت جریان میدان مغناطیسی کم شده زیرا جریان میدان باید مقاومت R را که بزرگ است طی کند فلوی میدان به علت پایین بودن جریان کم شده و جریان حاصله از مولد تا  هنگامیکه فلوی میدان تنظیم کننده جریان را به اندازه پایین بیاورد که نیروی فنر سبب وصل شدن اتصال ۲ شود کم می شود .
  • هنگامیکه، بار الکتریکی برداشته شد شدت جریان حاصله کم خواهد شد و به این ترتیب سبب بالا رفتن افت ولتاژ در مقاومت سیم پیچ اصلی که کم است خواهد شد عمل پایین رفتن ولتاژ حاصله از مولد در اثر بالا رفتن شدت جریان مانع از کار تنظیم کننده جریان و ولتاژ در آن واحد می باشد پس با بررسی کلی در سیم پیچ آفتامات به این نتیجه رسیدیم که این واحد به عنوان یک واحد خود تنظیم کننده جریان خروجی از مولد می باشد.

یک فرق کوچک بین مولد و دینام وجود دارد او را در دینام عمل یک سو سازی قبل از خروج  جریان به سمت آفتامات است در ژنراتور (الترناتور یا مولد ) جریان بعد از خروج از مولد توسط یک مدار پل  یک سو سازی می شود.

دستگاه ایجاد جرقه:

در خودروهای امروزی دستگاهی به این نام وجود دارد که وظیفه اش ایجاد جرقه در مرحله لازم داخل سیلندر برای تولید نیرو (سوختن بنزین) می باشد . یک دستگاه تولید جریقه باید بتواند جرقه ای ایجاد کند که مخلوط قابل احتراق موجود در اتاقک را سوزانده و در ضمن وقت آن زمانی باشد که بیشترین راندمان را حاصل کند.

دستگاه احتراق اجزاء:

شامل دو مدار است که عبارتند از : مدار اولیه و مدار ثانویه مدار اولیه با ولتاژ کم و مدار ثانویه باولتاژ زیاد کار می کند . مدار اولیه شامل باطری ، آمپرمتر ، کلید احتراق سیم پیچ اولیه کوئل، کلید قطع کننده یا پلاتین خازن است.

مدار ثانویه شامل سیم پیچ ثانویه کوئل، کلید دورانی یا چکش برق، در ب و دلکو و سیم های هادی شمعها (وایر) در خودرو منبع انرژی الکتریکی باطری است، مولد باطری را شارژ مبکند. و نیروی کافی برای ما تولید می کند حال بعضی از قسمتهای این دستگاه را بررسی می کنیم.

کوئل :

کوئل بمانند یک ترانسفر ماتور افزاینده عمل میکند که برق باتری را از ۱۲V ، ۲۵ تاV3000   جهت ایجاد جرقه آبی (گرم ) در فاصله  هوایی بین دو الکترود شمع ایجاد می نماید . مدار اولیه کوئل ۲۰۰ دور سیم ، با قطر زیاد و مدار ثانویه ۲۰۰۰۰ دور سیم با قطر کم این سیم ها از قطر الکتریکی عایق بوده (نسبت به هم ) و به وسیله لاک پوشش داده شده اند هر دو این سیم پیچ بر روی یک هسته آهنی (اتوترانس ) پیچیده شده اند و در هنگام عبور جریان از سیم پیچهای آن در کوئل یک میدان مغناطیسی حاصل شده که باعث القاء یک ولتاژ  زیاد در ثانویه می گردد. هنگامیکه جریان در مدار اولیه کوئل عبور کره سبب ایجاد یک میدان مغناطیسی پیرامون سیم پیچ اولیه می گردد.

این ولتاژ به حدی است که میتواند یک ولتاژ بزرگی در سیم پیچ ثانویه تولید کند.

بنابراین تغییر جریان در مدار اولیه یک جریان در مدار ثانویه کوئل میشود طبق اصل القاء)

ولتاژ و جریان حاصله از  مدار ثانویه خیلی بیشتر از ولتاژ مدار اولیه است و هنگامیکه از فاصله هوایی بین دو الکترود شمع عبور کند با گرمای خود سبب احتراق سوخت شده موتور کار می کند.

قانون فارادی برای کوئل قابل بسط است که به این صورت نوشته می شود :

که در این رابطه : فلوی مربوط ، N  دور سیم است .

ولتاژ در سیم پیچ اولیه محدود به ولتاژ باطری نیست زیرا تابعی از تغییرات در جریان است که این جریان ممکن است به طور ناگهانی ولتاژ تا حدود ۲۵۰V  تغبیر کند. در مدار ثانویه به تناسب آن ولتاژ ۲۵۰۰۰ ولتی تولید می کند رابطه ولتاژ و جریان در یک سیم پیچ القایی به شرح زیر است.

m : ضریب القاء دو جانبه در سیم پیچ است و ضریب القاء دو طرفه در هر دو سیم پیچ اثر می‌کند یعنی تغییر میدان مغناطیسی سبب بالا رفتن ولتاژ ثانویه و همین تغییر سبب تغییر در جریان میشود .

دلکو:

به عنوان تقسیم کننده برق بین شمها عمل می کند به این صورت که نیروی چرخش میله دلکو از میله با دامک گرفته شده و با دامک که روی میله دلکو قرار دارد و تعداد  زائده های آن به تعداد سیلندرهای خودرو می باشد با این عمل سبب باز و بسته شدن دهانه پلاتین شده و برق درزمان معین بین شمعها تقسیم میشود.

دلکو دارای قسمتی از مدار اولیه و قسمتی از مدار ثانویه است ، از نظر محل قرار گیری قسمت مربوط به مدار اولیه در نیمه پایین آن واقع بوده و قسمت ثانویه در بالای دلکو است.

مدار اولیه شامل کلید قطع و وصل کننده (پلاتین) و یک خازن است.

پلاتین شامل یک قسمت قطع و وصل کننده (دهانه ) و یک بادامک مخصوص میله دلکو است.

میل پلاتین (قطع و وصل کردن مدار اولیه احتراق است) در مدتی که مدار .وصل است جریان در مدار اولیه کوئل برقرار بوده و تدرجاً در سیم پیچ اولیه ذخیره میشود سپس هنگامی که مدار قطع شد (دهانه پلاتین باز شد ) یک متغیر ناگهانی در شدت جریان روی داده و ولتاژ زیادی در سیم پیچ ثانویه طبق رابطه es ایجاد میکند. انتهای پایین پلاتین به یک نقطه ثابت متکی است، همین که بادامک چرخید یک زائده با دنباله‌ای که مربوط به اهرام قطع  و وصل کننده جریان می باشد و انتهای بالایی پلاتین را از انتهای پایین آن دور می کند مدار اولیه قطع میشود سپس با چرخیدن بیشتر بادامک قری که مربوط به اهرام قطع و و صل کننده است سبب اتصال دو انتهای (فک های پلاتین ) به یکدیگر شده ، مجدداً جریان برقرار می شود .

زمانیکه دو انتهای پلاتین به هم وصل هستند ، ولتاژ که به ثانویه القاء میشود خیلی مهم است ، مدتی که این دو انتها به هم وصل هستند مدتی است که بادامک بین دو زائده در حال گشتن است این زمان بر حسب ثانیه حساب میشود چنین بادامک با سرعت میله دلکو میگردد دلکو به میل لنگ به طریق میله بادامک وصل بوده و نسبت سرعت محور دلکوو و میله بادامک ۱ به ۱ است بنابراین در یک موتور چهار زمانه بادامک دلکو با سرعت نصف سرعت میل لنگ می چرخد:

Rpm: : تعداد  دوران

موتور در دقیقه

فرمول زیر نشان می دهد زمانیکه لازم است تا بادامک دلکو بین دو زائده بچرخد چنین میشود:

:t زمان بر حسب ثانیه

CA  زاویه مورد استفاده بین دو زائده بادامک دلکو بر حسب درجه

مقدار زاویه مورد استفاده بین دو زائده با دامک همان تنظیم دهانه پلاتین است مدار ثانویه دلکو شامل یک چکش بر ق و یک  سر پوش و یک قطعه دوار است قسمت دوار به بادامک محکم شده،سرعت میله دلکو می چرخد این قطعه شامل پایه پلاستیکی جاروبک و الکترود فلزی است دو قسمت فلزی ذکر شده به هم مربوط هستند جاروبک فلزی با الکترود مرکزی درب دلکو دارد و الکترود فلزی ضمن دوران با محلهای عبور شمعها جریان را برقرار میکند .
درب دکلو :

شامل یک پوسته پلاستیکی است که سوراخ های وایرها (سیم ها) در آن تعبیه شده است درب دکلر یه محفظه دکلو محکم میشود و بوسیله انبرک های فلزی سر جایش محکم میشود سیم های شمع ها نیز مانند اکترود مرکزی به داخل درب دلکو ختم میشود به تعداد شمع ها سیم و الکترود دراطراف درب دلکو وجود دارد سیم مرکزی درب دلکو به خروجی کوئل (مدار ثانویه آن ) وصل است. سیم ها یا وایرها به فواصل مساوی در روی درب دلکو قرار گرفته اند و  ارتباط الکترود ها (ذغال درب دلکو ) در جهت گردش محور دلکو و به ترتیب احتراق موتور است . (۲-۴-۳-۱) عمل مدار ثانویه دکلو اثر دادن ولتاژ زیاد مدار ثانویه به سر شمع هاست . هنگامی که ۲ فک پلاتین باز میشود و ولتاژ زیاد القاء شده به مدار ثانویه بر اثر وصل بودن جریان  شمعها  به آن ها میرسد  این مدار عبارتست از بدنه سیم مرکزی کوئل (مدار ثانویه ) الکترود مرکزی درب دلکو و وایر میباشد . در لحظه ای که ۲ انتهای  پلاتین  باز میشود چکش برق در وضعیتی قرار میگیرد که آماده رساندن جریان به شمع مربوطه است. اتصال الکتریکی چکش برق و ذغال درب دلکو به دلیل داشتن فاصله هوائی (کم ) از نوع رخنه  میباشد . به همین دلیل عمر ذغال درب دلکو زیادمیباشد ( به دلیل فاصله کم ) خرابی ممکن این است که بر اثر گرم شدن زیاد هدایت کننده (زغال ) ترک برداشته خراب شود که باید درب دلکو عوض شود.

خازن :

موازی بین ۲ سر پلاتین میشود ساختمان آن شامل تیغه های  مثبت تیغه های  منفی و ورقه عایق میباشد وظیفه خازن به شرح زیراست

  • جذب قوس الکتریکی یا جرقه (Arc) بین دو سر پلاتین و جلوگیری از خوردگی و گود افتادگی آن.
  • با تخلیه شدن خازن در مدار اولیه سیستم جرقه به انرژی الکتریکی باطری کمک میکند .
  • با تخلیه شدن در مدار اولیه کوئل که اهمیت آن عکس جهت ورود از باطری می باشد با از بین بردن بقایای خطوط مغناطیسی (پسماند) در اطراف سیم پیچ اولیه کوئل سبب نوسان دادن به مدار اولیه سیستم جرقه می گردد.

موقعی که پلاتین باز میشود اختلاف پتانسیل در مدار اولیه سیستم به ۲۵۰ V  هم میرسد سبب تولید قوس الکتریکی بین ۲ سر پلاتین میشود این گرما به حدی است که میتواند ۲ فک را ذوب کند. در نتیجه فاصله پلاتین به هم میخورد.

خازن به صورت موازی بین این ۲ سر بسته میشود تا این ۲ فک را به هم مربوط بنماید و مخزنی برای ذخیره انررژی الکتریکی باشد.

شدت عبور جریان از یک خازن طبق رابطه زیر حساب میشود که

در این رابطهC مقدرا ثابت ظرفیت خازن است ۲ انتهای پلاتین را از جنس تنگستن می سازند تا در مقابل جرقه مقاوم باشد .

شمع ها:

عبارت است از یک وسیله ایجاد جرقه الکریکی که با عبور جریان از فاصله هوایی بین ۲ الکترود مثبت و منفی جرقه آبی رنگ  ایجاد کرده است (گرم ) و این  جرقه میتواند مخلوط سوخت و هوا را در اتاقک احتراق در زمان معین محترق کند ساختمان شمع شامل یک الکترود مرکزی بنام آند و یک الکترود کناری به نام کاتد میباشد که این دو بوسیله چینی به همراه آنتی موئن از یکدیگر ایزوله شده اند کار عایق (چینی ) جلوگیری از ارتباط بین ۲ قطب شمع با یکدیگر است.

اکثر کارخانه های سازنده شمع توصیه می کنند هر ۱۵۰۰۰ کیلومتر یکبار شمع را بازدید کرده تمیز نموده و در صورت سالم بودن مجدداً نصب گردد در صورتی که موتور قدیمی بوده و شرایط کارکرد سخت تر باشد این کار باید زودتر انجام شود برای باز کردن شمع وایرشمع را باز نمود و هر یک را علامت گذاری می کنید تا هر یک  در جای خود نصب شود هرگز وایر را با بریدن روی آن علامت گذاری نکنید اگر شمع  صحیح بسته شده باشد باز کردن آن مشکل نیست و فشار زیادی نمی خواهد باید فقط از آچار مخصوص شمع استفاده کرد چون در غیر اینصورت شمع صدمه می بیند .

بازدید شمع

۱- بازدید ترمینال ورودی:

دقت شود که ترمینال به شکل صحیح بسته شده باشد.

  • چینی شمع : برای آنکه شمع خوب کار کند نباید شکسته ، کثیف چرب یا مرطوب باشد چینی آسیب دیده باعث برق دزدی و کم شدن کشش موتور خواهد شد.
  • قسمت شش گوش شمع :بدنه  شمع دارای ۶ ضلعی می باشد تا آچار شمع  در آن قرار گیرد اگر در هنگام استفاده از آچار شمع دقت نشود شش گوشه آن خورده  شده بازکردن آن مشکل میشود .
  • واشر شمع : یک واشر فلزی که وظیفه آببندی نشمندگاه شمع را بر عهده دارد حتماً باید در جای خود قرار بگیرد.
  • الکترود میانی : الکترود میانی توسط چینی عایق شده و غالباً ‌جنس آن از کربن فشرده میباشد نباید خورده شده باشد.

۶- الکترود جانبی :الکترود جانبی که جهت پرش الکترون از الکترود مرکزی به سمت الکترود جانبی میباشد باید سالم بودن و شکسته و خورده نباشد.

شمعی که روغن زده باشد را میتوان با بنزین یا نفت شست و با فرچه سیمی تمیز کرد و با دستمالی  خشک کرد قبل از فیلر گیری الکترود منفی (جانبی ) را کمی بیرون می کشیم  توسط یک سوهان ریز ناصافی سطوح ۲ الکترود را بر طرف میکنیم تیغه فیلر را بین ۲ الکترود مرکزی و جانبی گذاشته به اصطلاح شمع ها را فیلر می کنیم.

انواع شمع:

شمع ۲ نوع می باشد شمع  گرم  پایه بلند و شمع سرد پایه کوتا ه

از شمع گرم برای مناطق سردسیر استفاده میشود و از شمع سرد برای مناطق گرمسیر اعداد و علائمی بر روی  بدنه شمع وجود دارد که اعداد بین ۱۴ و ۱۸ است.

این اعداد ارزش حرارتی  شمع را مشخص می کند نشان دهنده ۱۴ برای شمع سرد  و ۱۸ برای شمع گرم استفاده میشود . اندازه ۲ الکترود در شمع بوسیله کارخانه سازنده شمع و نوع استفاده  آن متغیر است در اتومبیل پیکان این فاصله طبق استانداردBs  ۰۱۶/۰ اینچ ولتاژ لازم برای ایجاد جرقه آبی با eB    eB= kpd

که بستگی به فاصله الکترودهای شمع و P دانسیته موجود دربین الکترود ها دارد طبق قانون پاشن عمل میکند در رابطه فوق K   مقدار ثابتی است که بستگی  نوع گاز دارد ولتاژ لازم برای ایجاد جرقه به طور غیر مستقیم بستگی به عوامل زیادی مثل نسبت تراکم (compress factor) درجه حرارت و نسبت  سوخت و هوا باشد نسبت تراکم خیلی مهم است در اکثر خودروهای جدید تمایل سازنده به بالا بردن نسبت تراکم می باشد دستگاه احتراق باید همگام با این خواسته ولتاژ ثانویه را بالا  ببرد. اگر سوخت هوا به صورت کامل در اتاق احتراق مخلوط شود وجود هر گونه جرقه سبب firing  (شعله ور شدن ) در اتاقک احتراق احتمال دارد گازهای ضعیفی در نزدیکی شمع موجود باشد در این صورت جرقه باید شدیدتر از جرقه در حالت معمولی باشد به همین دلیل  فاصله الکترودهای شمع نمی تواند خیلی کم باشد چون در این حالت مممکن است مقدار کمی مخلوط قابل احتراق در معرض جرقه واقع شود.

الکترودهای شمع از  فلز سنگین رو بدیم افزوده شده اند  و فاصله آنها برای هر خودروئی فرق می کند الکترود مرکزی از الکترود جانبی بوسیله یک پایه مغزی چینی عایق شده پایه فلزی به درون سر سیلندر  پیچ میشود شمع گرم و سرد را نیز طول همین پایه  مشخص می کند ) شمع باید کاملا آب بندی شده تا از فرار گازهای قابل احتراق جلوگیری کننده ضمنا باید بتواند حرارت  0c۱۸۰۰ را در مرحله انفجار تحمل کند.

درجه حرارتی که شمع تحمل می کند خیلی مهم  است و بستگی  به منطقه ئی از شمع در تماس با اتاق احتراق است و همچنین بستگی به طول منطقه ای دارد که میتواند حرارت را از الکترود مرکزی بگیرد.

شمع گرم یک معبر بلند تر  (way)  به تبادل حرارت داشته و به طوری می توان گفت که منطقه از  عایق آن که از تماس با گازهای اتاق احتراق است زیاد است حال میبینیم که شمعی  که  خیلی گرم شده می تواند سبب ایجاد احتراق قبل از موعد مقرر (زود رس) شود. در حالی که شمع خیلی سرد ممکن  است سبب تشکیل رسوبات چسبنده ای در روی شمع  و بالای  اتاقک احتراق (TDC) شود.

ایراداتی که در شمع میتواند بوجود آید عبارتند از:

  • شل شدن و لقی الکترود جانبی
  • روغن زدگی سر شمع
  • ذوب شدن الکترود مرکزی
  • خال زدگی الکترود جانبی
  • شکستگی چینی عایق سبب فرار کردن انرژی الکتریکی شده ولتاژ شمع کم میشود (تعویض شود)

که به جز عیب خال زدگی و روغن زدگی باید عوض شود.

مگنت ( دستگاه احتراق مغناطیسی ):

این دستگاه شامل ۴ واحد اصلی می باشد ۱- منبع انرژی الکتریکی این منبع یک میدان مغناطیسی دائمی را در نزدیکی یک سیم پیچ می چرخاند.

۲- یک دستگاه مبدل که ولتاژ حاصله را بالا ببرد .

۳- یک دستگاه قطع و وصل کننده که ضریب دی الکتریک بالایی داشته باشد و ضربات الکتریکی را به طور صحیح تنظیم کند.

۴- یک دستگاه تسهیل کننده دکلو) که ولتاژ را در زمان های معین به شمع برساند و نیز این دستگاه شمع را نیز شامل میشود.

مزیت مهم دستگاه احتراق مغناطیسی مورد اطمینان بودن این دستگاه می باشد و عیب این دستگاه این است که با بالا رفتن سرعت موتور و پایین آمدن شدت جریان در باطری و کم شدن جریان اولیه نمی تواند خوب کار کند در هنگام استارت موتور آنقدر آهسته می گردد  که جرقه با شدت لازم حاصل نمی شود بنابراین باید یک منبع الکتریکی ضمیمه برای بالا بردن ولتاژ وجود داشته باشد.

مغناطیس های جلو برنده با ذخیره انرژی الکتریکی از یک باطری تامین  میشود ممکن است برای ایجاد جرقه در موقع استارت موتور مورد استفاده قرار گیرد .

تاخیر یا تقدم زمان احتراق :

دستگاه احتراق باید قادر باشد که جرقه را در زمان معین بزند تا راندمان بالا  رفته موتور خوب کار کند ۳ منحنی زیر در هر منحنی  جرقه در نقطه ای که با  ضربدر نشان داده شده زده میشود.

در منحنی الف احتراق در موقعی که پیستون در نقطه مرگ بالا بود ه رخ میدهد و حداکثر فشار به اندازه حداکثر فشار منحنی (ج) نیست چون در لحظه ای که حداکثر فشار حاصل  میشود سیلندر (الف) حجم بیشتری داراست در نتیجه سطح محصور در منحنی الف کوچکتر از سطح منحنی ج است می‌توانیم منحنی الف را به عنوان منحنی که  در آن جرقه به اندازه کافی تقدم نداشته است در نظر بگیریم.

تبصره :

در سیستم جرقه به تقدم  زمان یا خود جرقه زدن آوانس گفته می شود و به تاخیر  زمانی یا دیر جرقه زدن  ریتارد گفته میشود.

در منحنی (ب) حالتی است  که جرقه به اندازه زیادی آوانس داشته به طوری که مقدار مشابهی  از نیروی حاصله تلف میشود.

در حالت آخر به طوری که حداکثر فشار قبل از رسیدن پیستون به نقطه مرگ بالا حاصل میشود به طوری که  در قسمت بالا ی منحنی یک دامنه منفی داریم.

در منحنی (ج) به نظر می رسد که منحنی متعادلی بوده دراین مورد جرقه حدود ۳۰ قبل از رسیدن پیستون به نقطه مرگ بالا داده میشود و حداکثر فشار در حدود ۱۰ بعد از گذشتن پیستون  از نقطه مرگ بالا  حصول میشود.

فشارهای  تقریباً مساوی از شروع احتراق تا نقطه مرگ بالا و پس از آن نشان  میدهد که تقریباً نصف مخلوط قابل احتراق قبل از رسیدن پیستون به نقطه مرگ بالا سوخته  و نصف دیگر پس از گذشتن بیستون از این نقطه می سوزد.

منحنی (ج)  نزدیک ترین حالت به سیکل استاندارد است که در آن اضافه شدن حرارت در فشار ثابت صورت میگیرد ونیز می بینید که بیشترین مقدار توان را نیز داراست.

ریتارد :

متاسفانه منحنی میانه شکل (ب ) متناسب همیشه از یک جرقه زده شده هنگامی که پیستون  فاصله ثابتی از نقطه مرگ بالا دارد حاصل نمیشود. دلیل آن این است که همیشه تاخیرات زمانی مختلفی توام با احتراق می باشد این تاخیرات عبارتند از

  • تاخیر در قطع شدن ۲ سر پلاتین
  • تاخیر بین لحظه شروع جرقه تا تشکیل قسمت جلو رونده شعله
  • زمان لازم برای شروع تا خاتمه سوختن سوخت

این ۳ تاخیر فوق  ۲ مورد اول ثابت هستند ( از نظر کمی ) و مجموعاً حدود ۰۱۱/۰ طول می کشد تا در حدود ۲۴۰ گردش میل لنگ در نزدیکی نقطه TDC موقعی که سرعت آن ۳۶۰۰ می باشد انجام میشود

با این دوره تاخیر از نوع ثابت اگر بخواهیم شروع اضافه شدن حرارت همیشه در یک نقطه از سیکل باشد باید جرقه با بالا رفتن سرعت موتور تقدم یابد (آوانس شود) زیرا مثلا سرعت موتور ۴۰۰۰ و ۰۱۱/۰ ثانیه زمان لازم است اما تاخیر سوم بالا تحت اثر ۴ عامل واقع است

  • نسبت سوخت وهوا
  • به هم خوردگی مخلوط
  • دانسیته مخلوط
  • مقدار مواد خرو جی باقیمانده از سیکل قبلی

میدانید مخلوطهایی خیلی غنی وضعیف بصورت خوبی نمی سوزند به هم خوردگی مخلوط تابعی  از سرعت موتور است مخلوط های با دانسیته بیشتر سریعتر می سوزند و بقایای مواد سیکل قبل  سرعت پیشرفته شعله را در داخل سیلندر کم  می کند.

در سرعت پایین به هم خوردگی مخلوط کم بوده یعنی دانسیته آن کم و رقیق شدن سوخت به دلیل  وجود مواد سوخته از سیکل قبلی زیاد است معمولا در این حالت مخلوطی به کار میرود که سرعت شعله ای آن کمتر از سرعت حداکثر تولید است.

در خوردوهای امروزی عمل ایجاد آوانس و ریتارد توسط ۲ دستگاه که در دلکلوی  خودرو میباشد ایجاد میشود ۱- توسط دستگاه خلایی  ۲ -توسط دستگاه گریز از مرکز

کار دستگاه گریز از مرکز به شرح زیر است.

نیروی  گریز از مرکز حاصله از دوران محور دکلو سبب باز شدن فنرهای (وزنه تعادلی) پایین دلکو  میشود و بادامک روی محور دلکو که متصل به وزنه ها باشد و زاویه آن در حد خلاصی  کمی روی  محور در مقابل دنباله پلاتین باشد می چرخد سپس نزدیکتر شدن ۲ فک پلاتین به یکدیگر را سبب شده زمان کاهش پیدا کرده آواانس ایجاد میشود.

کار دستگاه خلائی برای ایجاد آوانس:

با افزایش قدرت موتور خلاء چند راهه مانیفلد زیاد میشود لذا پرده و دیافراگم متصل به طرف چند راهه  مکش کشیده میشود با کشیده شدن دیافراگم به سمت مانیفلد میله و فنر متصل به صفحه پلاتین نیز کشیده می شود با این عمل صفحه پلاتین چرخیده (به اندازه ۲ درجه )

و دنباله پلاتین به فک ثابت نزدیک شده زمانی کاهش یافته جرقه زودتر زده میشود.

سیم کشی اتومبیل :

جریان  برق لازم برای سیستم الکتریکی خودرو  هنگامی که موتور کار نمی کند توسط باطری و هنگامی که موتور کار میکند توسط دینام تامین میشود.

تمام جریانها تحت ولتاژ باطری معمولا   V12 و یا ولتاژ دینام که V 5/15 است برقرارمی شود البته به استثناء جریان شمع که توسط کوئل تا V  ۲۵۰۰ تقویت میشود یکی از وظایف اصلی سیستم الکتریکی ایجاد جرقه در سر شمع ها و فراهم کردن زمینه لازم جهت احتراق مخلوط در سیلندر ها میباشد .

وظیفه دیگر آن روشن کردن موتور توسط استارت در حالت سکون خودرواست سیستم الکتریکی هر خودرو به چند مدار با وظایف و کنترل های مختلف تقسیم میشود عبارتند از : سیستم جرقه – مدار استارت – مدار شارژ باطری مدار روشنایی و مدارهای کمکی که بعضی اوقات توسط سوئیچ خودرو کنترل شده توسط فیوز مضاعف میشود. فیوز  در صورتی که مناسب باشد و صحیحبه کار رود (اگرچند  بار پشت سرهم سوخت ) نشانه وجود عیب بزرگی در جایی به جز فیوز است مانند اتصال کوتاه یا  اضافه بودن  بار الکتریکی .

قطعات الکتریکی در نقش مصرف کننده های برق از طریق کلیدهای به قطب مثبت وصل شده اند  قطب دیگر باطری به بدنه وصل شده بنابراین برای هر منطقه توسط بدنه خوردرو (سیم برگشت ) عمل کرده به قطب دیگر متصل میشود. بدین ترتیب این روش اتصال حدود ۳۰ متر سیم در هر خودروئی صرفه جویی می کند در ضمن احتمال قطع شدن  مدار  را نیز کم می کند . عیب یابی و نصب تجهیزات  کمکی را آسان مینماید . (در اتومبیل زانتیای SX 950 متر سیم (در پژو GLX 840 متر سیم و در پراید  ۳۳۰ متر سیم و در پیکان ۹۳ متر سیم بکار رفته است ) در اتومبیل کادیلاک کاپرس ۱۶۵۰ متر بکار رفته است. برای عبور جریان مورد نیاز بدون اینکه موجب داغ شدن سیم ها بشود از سیم ها ی با ضخامت مختلف استفاده میشود مثال : سیم  اتصال باطری و استارت بسیار ضخیم میباشد زیرا A 400 از خود عبور می دهد .

معمولا رنگ سمیم ها را با حروف نشان مید هند و یک جدول راهنما برای تشخیص آنها در کنار نقشه وجود دارد.

رنگ های متفاوت برای شناسایی سیم ها:

برای راه اندازی قطعات مختلف از سیم استفاده میشود و مقدار کل آن  با توجه به نوع اتومبیل و تکنولوژی آن متغییراست تمام سیم ها به استثناء کابل اتصال بدنه و کابلهای باطری و سیم های فشار قوی دستگاه ا حتراق در نقشه ها با رنگ های مختلف نشان داده میشود این کار شناسایی و ردیابی آنها را آسان میکند برای روشن نگه داشتن و چرخیدن موتور خوردرو تعداد کمی  از  اجزاء سیستم الکتریکی لازم است  بقیه برای بکار انداختن چراغها برف پاکنها وسائل تجهیزات می باشد  اتومبیلهای قدیمی با یک دکمه روشن میشدند ولی اتومبیل ها امروزی از سیم پیچ استارت استفاده شده که نسبتاً  دارای سیم کشی پیچیده ای است.

سیمی که جریان برق را به موتور برف پاکن میر ساند معمولا سبز است سیم حامل برق اکثراً در خودروهای BS   آبی رنگ بوده و سه اتصال  بدنه زرد و مشکی است.

ادوات داشتبورت :

چراغها و علائم کنترل بر روی داشتبورت اتومبیل به منظور کمک به راننده  و  جلوگیری از خسارات نصب شده اند سرعت سنج (کیلومتر شمار ) دور سنج ، آمپر سنج نشان دهنده ولتاژ باطری ) و نشان دهنده سوخت  غالباً از ادوات  غالب داشتبورت میباشد  معمولا علائم و نشان دهنده های روی داشتبورد مستقیماً جلوی دید راننده نصب میشوند تا اطلاعات راحت تر به راننده برسد. دقت کیلومتر شمار طبق استاندارد BS   ۱۰ % می باشد.

سرعت سنج :

یک صفحه مدور مدرج است (گرد ) که سرعت را در هر لحظه مشخص می کند برخی نیز به صورت نوار  با رنگ ها ی مختلف مشخص میگردد به راننده اعلام میکند که در چه محدوده ای از سرعت  قرار دارد. توجه سرعت سنج های دیجیتال فاقد عقربه هستند.

کیلومتر شمار :

عموما سرعت سنج دارای یک شارش گر  کیلومتر شمار است که مسافت پیموده شده  را نشان میدهد و با سیم  کیلومتر  مرتبط بود و عددی را  در پنجره ای بر روی صفحه سرعت سنج نشان میدهد عمدتا دارای دو کیلومتر شمار میباشد یک مسافت طی شده کلی و دیگری مسافت طی شده برای مدت زمان کوتاه دومی  را می توان صفر کرد که غالبا بر ای تعویض روغن و مسافت بین ۲ نقط بکار می‌رود.

دور سنج :

در بسیاری از خودروها نصب میشود  که به صورت مکانیکی یا الکترونیکی کار می کند و دور میل لنگ را نشان میدهد که آنرا با r.p.m    میسنجد ضریب آن غالباً ۱۰۰۰ بوده و عدد نشان داده شده در عدد ۱۰۰۰ ضرب میشود . در خودروهائی تا ۲۰۰۰ دور تند موتور ۶۰۰۰ دور در دقیقه میباشد اگر دور میل لنگ به هر علتی  از ۶۰۰۰  دور بیشتر شد به موتور صدمه وارد شده  (یاتاقانها صدمهء بیشتری می بیند).

توضیح :

در خودروهای دارای ECU حسگری در محفظه احتراق قرار دارد که حرکت بالا و پایین  را شمارش کرده  و ا گر تعداد آن از مقدار پیش بینی شده زیادتر شود توسط ECU  فرمان قطع   به سیستم  جرقه میشود. (حسگر ضربه ).

آمپر سنج :

برخی از اتومبیل ها  برای نشان دادن میزان شارژ باطری علاوه بر چراغ اخطار یک gage آمپر متر نیز  دارند. چنانچه کار سیستم خوب باشد و یا باطری در حد لازم شارژ شود جریان مصرف  شده در موقع روشن کردن موتور توسط دینام جایگزین شده مجدداً در باطری ذخیره می گردد.

آمپرسنج مقدار جریان خروجی باطری را برحسب آمپر نشان میدهد  غالباً دارای صفر در وسط و عدد ۲۰۰+ و ۲۰۰- میباشد.

نشان دهنده سطح شارژ باطری :

در حالی که آمپرسنج میزان جریان را نشان  میدهد این نشان دهنده وضعیت شارژ  را در باطری نشان میدهد . به این صورت می باشد که دارای عدد صفر در مرکز ۱۲+ و۱۲ –میباشد . ولتاژ در خروجی در باطری  چنانچه از حد معین بیشتر شود عقربه به سمت مثبت و اگر از حد مجاز کمتر شود عقربه به سمت منفی هدایت میشود.

درجه فشار روغن :

یک لوله خرطومی فلزی به صورت قوس دار در داخل gage قرار گرفته و به سیستم  روغن کاری موتوری متصل است  با زیاد شدن فشار روغن لوله گرایش به باز شدن قوسی پیدا می کند و با این کار  عقربه ای که در انتهای  آن نصب شده حرکت کرده  فشار روغن  را نشان می دهد.

درجه حرارت آب :

با  تغییر درجه حرارت داخل رادیاتور سنسور یا عنصر حساسی که در داخل آب رادیاتور  قرار دارد  جریان برق عبوری از سیم پیچ را تغییر داده مارپیچ و بی متال را ودار به واکنش میکند. در نتیجه باعث حرکت عقربه گشته  یک واحد تسبیت کننده برق عمل نگه داری عقربه را  در محل خود  نگهداری می کند.

درجه سوخت :

شناوری که در داخل مخزن قرار دارد (فلوتر ) متناسب با بالا رفتن سطح سوخت حرکنت میکند با حرکت خود یک میله را که در تماس با سیم پیچ مقاومت متغییر است حرکت میکند و در هر لحظه میزان جریان عبوری را مشخص مینماید.

مقدار این جریان تبدیل به درجه بندی بر روی صفحه مدرج شده توسط عقربهمیزان سوخت را در داخل مخزن نشان  میدهد

سرعت سنج :

یک کابل انعطاف پذیر است که در داخل یک لوله فلزی قرار دارد  خروجی جعبه دنده بوسیله این سیم فلزی به سرعت سنج وصل میشود که آهن ربا توسط کابل مزبور در داخل یک طبلک فلزی به چرخش در میآید سرعت این گردش به سرعت جاده تبدیل شده و با عقربه نشان داده میشود با چرخش آهن‌ربا توسط کابل نیروی آهن را سعی می کند که طبلک را بچرخاند این عمل یا مقاومت فنر تار موئی مواجه شد هر چقدر سرعت چرخش بیشتر باشد عقربه بیشتر جلو میرود و عدد بزرگتری را نشان می دهد .

برای مثال داشتبورت  پیکان را در نظر می گیریم.

داشتبورد پیکان :

۱- لامپ اخطار آب : نور آن قرمز بوده چنانچه درجه ‎آب داخل موتور یعنی  ۱۰۲ الی۱۰۵۰C    این لامپ روشن می شود لازم است خودرو را متوقف کرد ولی نباید موتور را خاموش کرد با ریختن آب روی رادیاتور به خنک شدن آب آن کمک کرده به هیچ وجه درب آن را باز نمی کنیم.

۲- لامپ اخطار فشار روغن :

نور آن قرمز بوده در صورت روشن شدن موتور را بلافاصله خاموش و به رفع عیب آن اقدام می‌کنیم.

۳-لامپ اخطار نور پایین و چراغهای کوچک:

نور آن سبز رنگ بوده با روشن شدن چراغهای نور پایین روشن میشود

۴-لامپ اخطار لنت و روغن ترمز:

هنگامیکه ضخامت لنت ترمز در چرخهای جلو و یا مقدار روغن در منبع روغن از حد نرمال کمتر شود این چراغ روشن شده باید لنت تعویض شود.

  • لامپ اخطار نور بالا :

نور آن آبی رنگ بوده با روشن شدن چراغهای نور بالا روشن می شود .

  • لامپ اخطار شارژ دینام :

بلافاصله با بکار  افتادن استارت روشن میشود و پس از رسیدن موتور به دور نامی (یعنی ۱۱۰۰r.p.m) خاموش می گردد و چنانچه لامپ با وجود کافی بودن دور موتور و یا در زمان خاموش کردن آن ناگهان روشن شود نشان دهنده عیب در سیستم شارژ است. یا تسمه دینام پاره شده و یا آفتامات خراب است. خطر پاره شدن باطری (از کار افتادگی فن کمکی ) و گرم شدن بیش از اندازه آب موتور را نیز متذکر میشود.

  • لامپ اخطار کاهش سطح بنزین در باک:

این چرا غ نورش زرد رنگ بوده در خودرو پیکان چنانچه حجم بنزین از هشت لیتر کمتر شود روشن می شود.

  • لامپ اخطار کارکرد راهنما:

نور آن سبز رنگ بوده هنگام استفاد ه راهنما روشن میشود.

۹-درجه حرارت آب (شاخص دمای سیستم خنک کننده):

این شاخص اندکی پس از روشن شدن  خودور به سمت راست متمایل میشود در حالت عادی (موتور سالم ) عقربه از نیمه بیشتر حرکت نمی کند ( در فصل سرما) و مقدار بیشتری به سمت راست از نیمه متمایل شده وارد قسمت قرمز نمی شود .( در فصل گرما)

۱۰ سرعت سنج و کیلومتر شمار :

صفحه سرعت سنج علاوه بر نشان دادن میزان سرعت و کل مسافت پیموده شده خودرو ،مسافت هر بار رانندگی را نیز نشان میدهد .

۱۱ـ صفرکن کیلومتر :

برای ثبت و یا دداشت کردن مسافت پیموده شده و نیز مسافت طی شده برای روغن خوردرو استفاده میشود .

۱۲ـ دور سنج موتور :

دور موتور  را به وسیله r.p.m نشان داده بر عدد هزار ضرب می کنیم در خودرو پیکان از ناحیه ۵۵۰۰ نباید بیشتر شود (در خودرو پراید از ۶۰۰۰ نباید تجاوز کند).

۱۳ـ درجه شارژ باطری :

این درجه مثبت ، منفی و  صفر دارد و در صورتیکه شارژ زیاد باشد به سمت مثبت و در صورتیکه شارژ کم باشد به سمت منفی می رود همیشه باید در حد وسط ایستاده باشد کم شارژ شدن و زیاد شارژ شدن برای باطری زیان دارد.

۱۴ـ درجه بنزین :

مقدار بنزین را بر حسب لیتر به راننده نشان میدهد .

۱۵ـ در جه فشار روغن :

اگر پیکان با سرعت ۸۰ کیلومتر بر ساعت حرکت کند فشار روغن آن در موتور ۵۰ یا ۶۰ پوند بر اینچ مربع است  عقربه مقدار روغن را نشان نمیدهد بلکه کیفیت و طرز کار سیستم روغن کاری را مشخص می کند اگر به هر علتی وارد قسمت قرمز شد از حرکت خودداری کرده رفع عیب میکنیم.

روش تعویض فیوز دلکو :

۱ـ فیوز دلکو با خازنقطعه مهمی در دلکواست که همان طور که  ذکر شد ۳ کار مهم به عهده  دارد . برای تعویض آن باید پیچ انتهای اتصال به بالا را که روی  صفحه دلکو وصل می‌شود باز کرد.

پیچ و واشر مربوط که بست فلزی سیم خازن را به پایه نگهدارنده فنر (پلاتین ) متصل می‌کند باز می کنیم . سیم را کنار زده خازن را بیرون می‌آوریم.

دقت فرمایید روش سوار کردن عکس باز کردن است.

نصب و تنظیم پلاتین:

گیره‌های دلکو را باز کرده و مهره نگه دارنده قسمت متحرک پلاتینی را باز می‌کنیم. یک پوشش پلاستیکی سیم  ورودی از کوئل به دلکو و سیم خازن را باز کرده انتهای ثابت فنر منحنی شکل که قسمت متحرک پلاتین به آن وصل است دیده می‌شود. فنر و قسمت متحرک پلاتینی و فیبر  پلاتینی را از پایه محوری آن خارج می‌کنید. در صورتی که سوخته یا خال زده باشد سمباده زده  تعمبر می‌کنیم. قسمت ثابث پلاتین و پایه آن که دارای پایه محوری می‌باشد. بوسیله یک پیچ محکم شده پیچ را باز کرده ۲ تکه ثابت و متحرک پلاتین خارج می‌شود. دقت کنید پیچ مهره ها به داخل دلکو نیافتد.

هنگام برداشتن واشرها ترتیب آن ها مهم است چون بعضی از آنها عایق حرارت و بعضی عایق الکتریسیته هستند. نحوه بستن عکس باز کردن است.

تنظیم پلاتین:

در حالی که موتور خاموش است درب دکلو را باز کرده موتور را با دست توسط پروانه بچرخانید تا نوک فیبر پلاتین روی یکی از برجستگی‌های بادامک دلکو قرار گیرد ترجیحاً روی بادامک سیلندر یک . در این حالت دهانه پلاتین باید کاملاً باز باشد. دهانه پلاتین را بوسیله فیلر مربوط اندازه می‌گیریم همیشه اولین سیلندری از سمت رادیاتور سیلندر شماره یک است برای تنظیم پیچ پایه پلاتین را شل می‌کنیم تیغه فیلر را داخل آن کرده سپس به کمک پیچ گوشتی پایه پلاتینی را حرکت داده تا ۲ فک پلاتینی با سطح فیلر تماس حاصل کند سپس پیچ را سفت کرده مجدداً دهانه پلاتین را آزمایش می‌کنیم به طوری که تیغه فیلر نه به سختی و نه به آرامی از دهانه پلاتین رد شود. محور پلاتینی را خیلی کم روغن کاری کرده ولی دقت شود که روغن به دهانه پلاتین زده نشود. توصیه کارخانه سازنده این است که مقداری کمی گریس هم به چهار پردلکو زده شود.

طرز تعیین سیلندر شماره یک و وایر آن :

به این صورت است که درب دلکو را باز می‌کنیم و همچنین نزدیکترین شمع به سمت رادیاتور را نیز باز می‌کنید. انگشت شست را روی محل شمع قرار داده به نفر دوم می‌گوییم که تک استارت بزند در لحظه ای که زیر شست خود فشار هوا احساس نمودیم ( کمپرس ) و آن لحظه استارت را قطع کرده. سر چکش برق را نگاه می‌کنیم که روی کدامیک از برجک‌ها است. سر چکش برق در جهت عقربه‌های ساعت را به هر برجکی  که بود آن بر جک وایر  شماره یک است.

آزمایش تایمینگ و تنظیم تایم موتور:

(تایمینگ عبارتست از نسبت بین زمان شروع و باز شدن دهانه پلاتین و موقعیت پیستون در سیلندر  مربوطه در یک موتور نمونه )

پلاتین باید زمانی شروع به باز شدن نماید که سیلندر شماره یک به  اینچ  قبل از TDC برسد به این نقطه  BTDC        (befor) قبل از نقطه مرگ بالا گرفته که در آن لحظه موتور آوانس  بوده و زودتر جرقه‌ می‌زند . ریتارد بودن موتور موقعی است که پلاتین بعد از گذشتن پیستون از نقطه مرگ بالا به طرف پایین حرکت و پلاتین شروع به باز شدن نماید.

در موتورهای بعد از ۱۹۸۶ :

تنظیم تایمینگ موتور: درب دلکو را باز کرده موتور را با دست چرخانده تا چکش برق مقابل وارد شمع شماریک قرار گیرد.

این درست لحظه ای است که پلاتین شروع به باز شدن می‌نماید.

در دلگوهای دارای تنظیم کننده جزئی آن راتا انتها دسته سپس دورها را شمرده تنظیم کنند را در وسط قرار می‌دهیم. شاخص تایمینگ و نشانه را روی پولی مشخص می‌کنیم. اگر درجه بندی پولی مشخص نبود با کشیدن یک تکه گچ بر روی آن آن را مشخص می‌کنیم.

(روی پولی میل لنگ ۸ زائده  ( دندانه ) وجود دارد که شاخص روی درب تسمه تایم وجود دارد که باید موقعی که روی  ما به سمت موتور است سومین دندانه از سمت راست مقابل شاخص قرار گیرد.)

برای آزمایش زمان دقیق که پلاتین باز می‌شود می‌توان به طریق تنظیم و آوانس استانیکی تنظیم کرد. چراغ تنظیم را که یک لامپ با ۲ سیم  است حتما دیده اید. ۲ سر چراغ را به ترمینال دلکو و بدنه وصل می‌کنید سویئچ را باز کرده ، لامپ روشن می‌شود. پیچ بدنه دلکو را شل کرده ، دلکو را اندکی به چپ یا راست می‌چرخانیم  تا  چراغ خاموش شود سپس دلکو را در جهت عکس با آهستگی گردانیده درست در لحظه ای که چراغ روشن می‌شود دلکو را نگه داشته پیچ آن را سفت می کنیم. موتور آوانس و ریتارد ش را  تنظیم کرده است .

آزمایش و تنظیم تایم موتور برای این ایرادات الزامی است.

۱ـ کوبیدن موتور به هنگام گاز دادن یا Pin king .

۲ـ کوبیدن موتور درصورت تعداد سرنشین زیاد موتور.

۳ـ کوبیدن موتور در استفاده از بنزین با اکتان  پایین.

۴ـ وقتی که موتور کشش نداشت اصطلاحاً زور نداشته باشد.

۵ـ وقتی که به دلایلی   پایه دلکو چرخیده باشد.

در روش دوم تنظیم تایمینگ به این صورت عمل می‌کند ( مدل پایین ۱۹۸۶)

قطر پولی را توسط خط کش اندازه می‌گیریم در عدد ( ۱۴، ۳ ) ضرب می‌کنیم حاصل را به ۳۶۰ تقسیم  نموده . نتیجه را در عددی که دردفترچه راهنما آمده است ضرب می‌کنیم . حاصل بر حسب اینچ بوده و فاصله آن که از علامت (خط) روی پولی در جهت عقربه‌های ساعت با متر باید اندازه‌گیری کرد.

مراقبت‌های اساس سیستم برق:

الترناتور: آن را دینام نیز می‌گویند. در حالی که سیم باطری درست وصل شده باشد عمل شارژ به خوبی انجام می‌شود . اما اگر سیمهای  باطری اشتباه  وصل شده باشد به ترانزیستورهای یکسو کننده الترناتور صدمه وارد می‌شود. همچنین وقتی که موتور روشن است از باز کردن سیمهای باطری وهمچنین سیمهای الکترناتور جلوگیری می‌کنیم. 

فیوز:

وظیفه فیوز حفاظت مدارها و دستگاه‌های برقی اتومبیل می باشد اگر به هر دلیلی در یک مدار الکتریکی زیادتر از حد مجاز شود فیوز مربوطه خواهد سوخت ، با سوختن فیوز سیم کش دستگاه‌های مزبور از صدمه دیدن مصون می‌مانند. در اکثر اتومبیل‌های امروه ۲ عدد فیوز اصلی و چندین فیوز فرعی برای ماشین تعیین شده است . مقدار بار الکتریکی قابل تحمل هر فیوز به صورت آمپر بر روی آن نوشته شده است.

و ضمناً باید همان فیوز جایگزین شود. اگر فیوزی سوخته باشد آن را عوض کرده . دو بار سوخت نشانه اتصال شدیدی مدار است که باید مدار را بررسی و رفع عیب کرد.

نکته مهم اینکه برای فیوز هیچ جایگزین به جز همای نوع فیوز وجود ندارد استفاده از سیمهای تک رشته استفاده از فلز AL و پیچاندن آن دور کبریت اشتباه بوده و منجر به هزینه های بالا می‌شود.

جعبه فیوز:

جعبه فیوز معمولا به صورت‌های گوناگونی بوده و کلا شبیه یکدیگر هستند در هر حال از نظر شماتیک طوری ساخته می‌شوند که تعویض فیوز در آن ها آسان باشد و چند فیوز یدکی نیز در آن قرار می‌دهند تا در موقع لزوم از آن استفاده نمایند انواع فیوز را می‌توان به فیوزهای شیشه ای و  فیوزهای فیشی نام برد شکل فیوزهای شیشه ای بدین صورت است که در ۲ انتهای یک لوله استوانه شیشه ای ۲ عدد بست نگه دارنده فلزی وجود دارد که این ۲ سر فلزی توسط یک سیم باریک ( از جنس تنگستن) می‌باشد به هم وصل شده در صورت سوختن فیوز از قسمت شیشه‌ای می‌توان پارگی فیوز را مشاهده کرد شکل فیوزهای فیش نیز غالباً به ۲ صورت متصل و باز شونده می‌باشد.

استفاده از فازمتر برای عیب‌یابی:

فاز متر یک عدد پیچ گوشتی لامپ دار است بدین صورت که یک طرف آن چنگکی  داشته و یک طرف آن که نوک فازمتر می باشد به نقطه مورد نظر وصل کرده اگر روشن شد مدار سالم است.

در قدیم برای آزمایش از یک چراغ آزمایش استفاده می‌شد که عبارت بود از یک لامپ که توسط ۲  تکه سیم به ۲ چنگکی وصل بود.

۲ آزمایش زیر برای اینکه ببینیم برق به دستگاه می‌رسد یا خیر انجام می‌شود. ۲ سر چنگکی فازمتر اتومبیل را به یک اتصال بدنه و نوک پیچ گوشتی را به ورودی دستگاه وصل می‌کنیم اگر چراغ روشن شد  نشانه این است که دستگاه برق دارد و چون کار نمی‌کند باید تعویض شود. آزمایش دوم به این صورت است که چنگکی فازمتر را به اتصال بدنه وصل کرد. و نوک فازمتر را به مثبت باطری وصل می‌کنیم. این آزمایش برای اتصال بدنه می باشد. اگر چراغ روشن شود اتصال بدنه سالم است.

آزمایشات آفتامات:

این ۲ آزمایش جهت سالم بودن آفتامات نوع لوکاس است.

فازمتر را به مبنال های E و B وصل می‌کنیم در ۲ حالت چراغ فازمتر باید روشن شود . اگر هر کدام از آن‌ها روشن نشود باید تعویض گردد.

آزمایش دوم برای آفتامات مرکوری:

در این نوع آفتامات دهانه چنگکی فازمتر را به ترمینال A و سردیگر آن را (نوک) به ترمینال E وصل می‌کنیم.

اگر چراغ روشن شد آفتامات سالم است. در صورت روشن نشدن تعویض می‌شود.

سیم کشی و تعمیر اجزاء معیوب:

سیستم برق خودرو دارای چندین نوع سیم می‌باشد که هر کدام به منظور خاصی استفاده می‌شود در صورت تعویض  هر یک از آن ها باید مطمئن شویم که سیم با نوع و قطر مناسب استفاده می‌شود. در صورت وجود هرگونه اشکال برقی ابتدا در حوالی ترمینال‌ها به دنبال سیم ساییده شده یا از بین رفته‌ می‌گردیم. اگر سیمی شکسته باشد می‌تواند موجب اتصالی شود. برای جلوگیری از خراشیدگی بروی سیم اگر از داخل سوراخی بخواهیم عبور می‌دهیم یک حلقه پلاستیکی ابتدا به قطر سوارخ آن قرار داده بعد سیم را رد می‌کنیم تا ساییده و خراب نشود.

سیم‌ها برای شناسائی با رنگ‌های متفاوتی کد بندی شده‌اند . سیم تجهیزات  کمکی اغلب به رنگ سبز می‌باشد. برای مثال چراغ ترمز غالباً دارای سیم سبز با نوار بنفش است. البته در نقشه هر اتومبیل توضیحات مفصلی برای سیم، جریان عبوری، و طرز تشخیص آن داده شده است . توضیح اینکه کابل اتصال بدنه به صورت تسمه ‌ای فلزی بوده و از موتور به شاسی با بدنه خودرو متصل می‌شود توجه کنید که شل بودن این نوار ( نوار سیم) می‌تواند باعث ایجاد اشکالاتی در سیستم برقی بشود.

اتصال سیم‌ها و ترمینال‌ها:

برای وصل کردن ۲ سیم به یکدیگر تاباندن آن ها به هم و پوشاندن آن بوسیله نوار صحیح نیست از این کار در مواقع ضروری استفاده می‌کنند . باید برای اتصال از ۲ فیش فشنگی و غلاف لاستیکی استفاده کرد بدین صورت که سیم‌ها را ۳ تا ۵ میلیمتر  لخت  کرد . داخل فشنگی قرار می‌دهیم. سپس ایده‌ال است که نوک فشنگی را لحیم  نمود. تاسیم ها محکم به آن بچسبد. می‌توان نوک سیم را نیز از بالا برگرداند. برای اتصال سیم به هم آن را با یک برچسب مشخص کرده تا در صورت جابجایی اشکالی پیش نیابد

ردیابی و رفع اشکال تعدادی از ابرادات برقی:

کلید برق داخل اتاق: این کلید برای روشن و خاموش شدن چراغ سقفی داخل خودروقرار دارد در صورت باز شدن در و روشن شدن چراغ بررسی می‌کنیم که ۱ـ آیا کلید مزبور تمیز است. ۲ـ اتصال خوب با بدنه دارد.  ۳ـ آیا می‌تواند جریان را به خوبی قطع و وصل کند

۲ـ فلش راهنما:

به شکل جعبه یا استوانه شکل بوده در محفظه موتور یا زیر صفحه داشتبورد قرار دارد. این فلاش پلمب بوده و غیر قابل تعمیر بود و در صورت خراب شدن باید تعویض شود .

۳- موتور برف پاکن:

برای تنظیم تیغه‌های برف پاکن که پس از خاموش کردن موتور باید در وضعیت پارک قرار گیرد ابتدا پیچ‌های در پوش موتور را شل نموده . سپس سوئیچ خودرو را در حالت باز قرار داده اما کلید برف پاکن خاموش یا به حال درپوش موتور برف پاکن را برداشته با دست آن را می‌چرخانیم و بعد پیچ‌های آن را محکم کرده . مجدداً آزمایش می‌کنیم .

سوئیچ فشار روغن فشنگی:

چراغ اخطار فشار روغن ( در پیکل) بوسیله یک عدد سرپیچ حرارتی کار می‌کند که در بالای کارتر به موتور پیچ شده اگر در صورت سالم بودن سیستم چراغ روغن روشن شد پس از مدتی فشنگی روغن را چک می‌کنیم

الکترونیک در خودرو:

پیشرفت در تکنولوژی در سالیان اخیر به خصوص در صنعت الکترونیک بسیار چشمگیر بوده و امروز کمتر دستگاهی است که از الکترونیک در آن استفاده نشده باشد خودرو نیز که از وسائل ضروری زندگی می باشد در این رهگذر بی نصیب نشده  و بسیار از این صنعت در آن استفاده شده است.

روبرت بوش در سال ۱۹۶۰ موتوری   ساخت که توسط کامپیوتر کنترل میشد دستگاه او جت رونیک نام داشت در آن زمان دارای سوخت پاشی الکترونیک بوده که زمان تزریق را توسط یک واحد کنترل می کرد. هم اکنون تکمیل شده دستگاه او mp3 /1 و بوش(l 3/1 Bosh  که در خودرو ۴۵ نصب شده از جمله این واحدها کنترل Esu))  می باشد. بیشتر قطعات الکترونیکی به منظور کارکرد صحیح سیستم احتراق و مجموعه های مرتبط با آن و نیز کاهش آلودگی محیط زیست نقش اساسی را دارد

نقش (Esu) در خودرو:

مهمترین قطعه در سیستم کنترل الکترونیکی خودرو است و مغز این سیستم محسوب میشود.

تمامی اطلاعات دریافتی از حسگرها (سنسور) به صورت داده های محسوب میشود به آن داخل میشود پس از عملیات پردازش خروجی لازم را به موتور و دیگر سیستمها  ارسال تا موتور در هر شرایطی  با راندمان مامی می کرد.

توجه مقدار اطلاعات ورودی و خروجی بستگی به نیاز و طراحی خودرو دارد . اما سیستم کنترل مقدار سوخت پاشی از مهمترین و ظایف) (ESU  است.

سیستم جرقه EIS)) electeronic injction system :

در سیستم جرقه الکترونیکی که امروز حتی بیشتری اتومبیل های معمولی به آن مجهز می باشد کلیه علائم  و سیگنالها را به ) (ESU میفرستد و این واحد به  جای قطعه پلاتین عملیات قطع و وصل  جریان عبوری از کوئل را انجام می دهد. و جرقه را در سر شمع ها و علکرد کوئل را کنترل می کند. علائم از سنسورها به واحدهای ارسال کننده فرستا ده  شده این واحدها آن ها را به صورت ولتاژ یا پالس تبدیل کرده به ) (ESU می   فرستد.

سیستم ) (EFI:

در سیستم سوخت پاش الکترونیکی ) (EFI حسگرهای مختلف علانم رابه ) (ECU میفرستد و خود ) (ECU میزان دقیق سوخت را برای هر سوزن انژکتور تعیین کرده و در زمان دقیق به آن (انژکتور ) می فرستد تا عملیات سوخت پاش انجام شود موتور همواره باید در وضعیت مطلوب کار کند.

در هر شاخه  از مانیفولد ورودی  در مدل (MPFI) یک انژکتور بصورت جداگانه وجود دارد که به طور الکتریکی کنترل میشود فشار انژکتور حدود ۲atm میباشد وقتی جریان الکتریکی از سیم پیچ انژکتور می گذرد  در آن نیروی  مغناطیسی  ایجاد کرده با توجه به میزان جریان الکتریکی  و با تناسب پلنجر را که تحت یک فشار فنر میباشد به بالا میفرستد روزنه شیر انژکتور راباز کرده و سوخت به داخل مانیفولد پاشیده میشود.

لازم به ذکر می دانم که بگویم ) (ECU 2 رله را تغذیه و کنترل می کند یکی رله  اصلی انژکتور ها  و دیگری رله پمپ بنزین است. ضمناً هر زمان  که موتور از حرکت بایستد  (خاموش شود ) واحد ) (ECU پمپ بنزین را خاموش می کند تا در موقع تصادف ایجاد حریق ننماید.

قطعات الکترونیکی ) (ECU ازنوع بسیار مرطوب بوده و قابل اطمینان است و به سادگی خراب نمی شود عیبهایی  ممکن است در اثر قطع سیم یا فرسودگی اتصالات رخ دهد.یک سبب معمول در خودرو های انژکتوری به کار کردن موتور در درو نامی  نشت  هوا از لوله های موجود در مسیر سنسور هوا باشد تا دریچه  گازی میباشد نشت انژکتور یک علت در دیر روشن شدن آن هاست که در خصوص دیر روشن شدن خودرو بسیار بارز است.

از جمله کارهائی که ) (ECU  انجام میدهد به ۱- کنترل دور آرام موتور از طریق ژیگنتور دور آرام  ۲- کنترل دقیق مخلوط سوخت و هوا با توجه به اطلاعات دریافتی از سنسور اکسیژن برای اینکه مبدل کاتالیتک  مورد استفاده قرار گیرد ۳- پردازش تامامی اطلاعات و مقایسه آن ها با آنچه در فصل حافظه ( (ECU ثبت شده جریان (به زبان ++C) جهت تعیین  زمان دقیق سوخت پاشی  ۴- تغییر مداوم  مخلوط سوخت  هوا ، دور آرام موتور زمان جرقه زنی ، (تایمینگ )  تا موتور در هر شرایطی با حداکثر راندمان و مقدار کمتر گازهای الاینده  کار کند نسبت سوخت  و هوا را  دقیقاً کنترل می کرد. تا محدوده عملکردی مناسبی برای مبدل کاتالیتیک فراهم کند. ۵- دریافت اطلاعات از سنسور اکسیژن  و کنترل گازهای آلاینده  ازطریق مبدل کاتالیتیک صورت میگیرد. ۶- چنانچه اطلاعات دریافتی از هر یک از سنسورهای آب (دمای آب ) اکسیژن یا دمای هوای موردی اشیاء باشد واحد  (ECU) این علاقه را از fail (نادیده) می گیرد و از حافظه خود برای پردازش اطلاعات استفاده کرده تا موتور به کار خود ادامه داده اگرچه ممکن است راندمان کم شود.

سنسورها (حسگرها) :

عموماً هرECU کدام بر حسب نیاز دارای تمام یا تعدادی  از این سنسورها میباشد

  • سنسور وضعیت دریچه گاز به نام (TPS) معروف است.

وضعیت دریچه گاز و سرعت بازو بسته شدن آن را  به  (ECU) میفرستد به صورت یک رئوستا مقاومت  بوده .و وضعیت  دریچه گاز را  با دقت زیاد نشان میدهد یکی رله اصلی که  انژکتور ها را تغذیه میکند و دیگری رله پمپ بنزین میباشد  (ECU) این ۲ رله را کنترل می‌کند.

وقتی که این رله رئوستائی ولتاژ مناسب با وضعیت گاز را به (ECU) فر ستاد (ECU) آن  را پردازش کرده  این مقدار را تایید کرده ادامه کار را انجام میدهد.

  • سنسور دمای مایع خنک کننده (LTS)

در مجرای آب خروجی رادیاتور قرار دارد دمای موتور را به (ECU) فرستاده و (ECU) نیز با محاسبه زمان گرم شدن بهترین نسبت سوخت و هوا را فراهم کرده و قتی دمای  خنک کننده تغییر کند مقاومت اهمی آن نیز تغییر کرده و ولتاژ خروجی به (ECU) ارسال میشود

۳- سنسور دمای هوای ورودی ((IATS

در مسیر  لر هوای ورودی قرار دارد و دمای آن را (هوای ورودی به مانیفولد ) کنترل می کند واحد (ECU) از این اطلاعات به همراه سایر اطلاعات دریافتی  برای تنظیم مقدار سوخت پاشی استفاده میکند.

۴-سنسوراکسیژن (OS)

در ماینفولد گازهای خروجی نصب شده (قبل از اگزوز ) نام دیگر این سنسور لامبادا (lambada) می باشد به وجود اکسیژن در گازهای خروجی پی برده و اطلاعات دریافتی را به جریان الکتریکی تبدیل کرده به (ECU) ارسال می کند. ولتاژ کم نشان کم بودن الکسیژن و ولتاژ زیاد نشان دهنده زیاد بودن اکسیژن است واحد (ECU) این اطلاعات را پس از پردازش جهت تغییر تزریق سوخت استفاده می کند در برخی از این سنسورهای لامبادا یک هیتر نصب شده (گرمکن ) تا زودتر به حداکثر راندمان رسیده و کنترل آسانتر شود.

۵-کنترل سرعت دور آرام (ISC) :معمولا در کنار انژکتور (کاربراتور) نصب می شود و سرعت موتور را از طریق (ECU) ثابت نگه می دارد این موتور دارای یک میله رابط است و روزنه خروجی هوا را  (جدا ) از درچه گاز کنترل می کند.

میله رابط بر روی یک بادامک روی محور دریچه گاز قرار دارد. وقتی دریچه گاز بسته باشد (ECU) حرکت میله را بط راکنترل کرد. وآن نیز  به نوبه خود میزان هوا در دور آرام را تنظیم می کند.

وقتی پا از روی گاز برداشته شود (ISC)  با (ECU) علامت داد . و (ECU) دور آرام را ثابت نگه می دارد. اگر مجدداً پدال گاز فشرده  شده (ISC) به کمک یک پلنچر (سوخت پاش مغناطیس)

دریچه گاز را باز کرده (ECU) دور آرام را زیاد می کند

  • -سنسور میل لنگ (sc)

این سنسور در داخل دلکو (روی میله بادامک ) و یا در قسمت عقب فلایویل و یا در جلو موتور نزدیک پولی میل لنگ نصب میشود دور موتور و وضعیت میللنگ را نسب به

(TDC) (top dead  cendr) تعیین و علائم لازم را به (ECU) ارسال میکنند.

۷-سنسور سرعت (ss)  یا (wss) :

این حسگر بر روی جعبه دنده نصب شده و سرعت جاده را به صورت پالس (ضربه الکتریکی) به  (ECU) ارسال میکند انواع مختلفی دارد برخی دارای میکرو سرپیچ بوده که در واحد سرعت سنج نصب میشود با چرخش یک مغناطیس با سرعت اتومبیل این سرپیچ بازو بسته میشود نوع دیگری نیز دیود دارد  که  لیزری بوده و از یک وجود نوری برای ارسال  امواج به صورت پالس استفاده میکند.

۸- سنسورهای سر سیلندر :

بصورت یک مقاومت حرارتی یا (ترمیستور ) و آن عبارت است از یک مقاومت الکتریکی که در برابر حرارت حساس می باشد

این سنسور در سر سیلندر قرار دارد و دمای  سر سیلندر را به (ECU) می فرستد

۹-سنسور فشار هوای مانیفولد:

این سنسور بیرون از مانیفولد گاز وصل میشود و توسط یک لوله و میزان  خلاء مانیفولد را احساس می کند و  از تبدیل آن به  ولتاژ آن رابا ولتاژ مبنا که برای آن تعیین شد. مقایسه کرده و ولتاژ باقیمانده را به (ECU) میفرستد تا بار موتور را محاسبه نماید. (ECU) نیز از این اطلاعات برای تعیین نیازمندی موتور به سوخت استفاده کند.

۱۰ – سنسور ضربه :

از موادی ساخته شده که برای لغزش ناشی از ضربه حساس میباشد و در موقع ضربه زدن (که آن را خود سوزی سوخت در اتاقک  در احتراق نیز می گویند) علائمی به (ECU) ارسال می کند (ECU) زمان شروع جرقه را نیز به موتور از بین برود.

خاطر نشان میشوم که با توجه به پیچیدگی خودروهای جدید و انواع سنسورها انواع جدید سنسور نیز وجود دارد که ضمن کم کردن آلودگی ناشی از عملیات بد سوزی سوخت در مقدار آن صرفه جویی کرده راندمان را بالا برده  از برگشت گازهای حاصل از سوختن برای گرم کردن گازهای قابل سوخت استفاده میکنند به این سنسورها CLS می گویند.

( مانند بعضی از پرایدها که دارای دستگاه CLS می باشند.)

تجربیات، مطالب مفید، نظرات یا پیشنهادات خود را از طریق واتس اپ یا درخواست پشتیبانی برای ما ارسال کنید.
شماره واتس اپ : ۰۹۹۸۱۰۱۵۶۱۰
برای ثبت درخواست پشتیبانی کلیک کنید.
ایرانیان پی سی